Güvenceli Esneklikten Güvencesiz İstihdama

Abstract

İşçilerin insana yaraşır bir ortamda çalışabilmelerini temin etmek amacıyla ortaya atılan güvenceli esneklik kavramı, teknolojik gelişmelerin ve ekonomik sistemin birtakım dayatmaları neticesinde yıllar içerisinde beklenen sonuçları gösterememiştir. Küreselleşme ve iletişim teknolojilerindeki gelişme, emek piyasasını derinden etkilemiştir. Güvenceli esneklik kavramıyla dengelenmek istenen çalışma ortamının temel dinamikleri, işgücü talebinin giderek düşmesi ve emek arzının artması sebebiyle büyük ölçüde değişmiştir. Çözmesi hedeflenen sorunlardan çok daha farklı ve karmaşık sorunların ortaya çıkması ve bunları çözebilecek şekilde geliştirilmemiş olması sebebiyle, güvenceli esneklik kavramı çalışma hayatında adaletin sağlanmasına istenilen katkıyı verememiştir. Doğal olarak, ücretler giderek daha düşük seviyede oluşmuş; işçiler yerine, görünürde “bağımsız” çalışanlar istihdam edilmiştir. Böylece işverenler, kanunların kendilerine yüklediği sorumluluklardan kurtulmaya çalışmışlardır. Herhangi bir güvenceye sahip olmayan, işveren tarafından istenildiği şekilde çalıştırılan ve ek bir maliyet oluşturmaksızın (kıdem tazminatı, ihbar tazminatı vb.) sözleşmesi sona erdirilebilen bağımsız çalışanlar grubuna her geçen gün daha fazla sayıda kişi katılmak zorunda kalmaktadır. COVID-19 salgınının doğurduğu şartlar neticesinde, hukuk literatüründe işçi benzeri, sosyal politika literatüründe ise “prekarya” olarak adlandırılan bu grubun maruz kaldığı adil olmayan çalışma şartları, daha da görünür hale gelmiştir.