Multipl Skleroz'da Hastalık Süresi ve Uyaran Başlangıç Uyumsuzluğunun Bölünmüş Dikkat Performansına Etkisi

Abstract

MS’te dikkatin farklı türlerinin hangi düzeyde etkilendiği kapsamlı bir şekilde incelenmemiştir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, MS hastalarının dikkat türleri açısından sağlıklı katılımcılara göre farklılık gösterip göstermediğini ve dikkat yetersizliğinin MS’in kaçıncı yılından itibaren başladığını belirlemektir. Çalışmanın bir diğer amacı ise MS süresi ve uyaran başlangıç uyumsuzluğunun ikili görev performansına etkisini incelemektir.Örneklem 20-49 yaş aralığında, en az ilkokul mezunu RRMS hastası (n=53) ve sağlıklı katılımcıdan (n=30) oluşmuştur. Karşılaştırma grubundaki sağlıklı katılımcılara kartopu örnekleme tekniğiyle ulaşılmıştır. Dikkati değerlendirmek için Stroop Testi TBAG Formu, İşaretleme Testi, Adımlı İşitsel Seri Ekleme Testi, Şifre Testi, WMS-R Sayı Uzamı ve Görsel Bellek Uzamı alt testleri uygulanmıştır. Bölünmüş dikkat performansı, psikolojik doygunluk dönemi paradigması temelinde geliştirilen ikili görev ile değerlendirilmiştir. İşitsel ve görsel modalitede sunulan görevleri içeren ikili görevde, uyaran başlangıç uyumsuzluğu beş düzeyde (16, 133, 316, 500 ve 1000 ms) değişimlenmiştir. Araştırma verileri tek faktörlü ANOVA ve 3 x 5 faktörlü son faktörde tekrar ölçümlü deneysel desene göre toplanmıştır. ANOVA ve MANOVA analizleri sonucunda, farklı dikkat türleri açısından RRMS hastaları ile sağlıklı katılımcılar arasında anlamlı bir farklılık olduğu bulunmuştur (p<0.05). RRMS hastalarının odaklanmış ve sürekli dikkati ile bozucu etkiye direnç gösterme becerisi, hastalığın 7. yılından itibaren belirgin bir düşüş göstermiş (p<0.05); sağlıklı katılımcılar ile 1-6 yıllık RRMS hastaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Buna ek olarak, RRMS hastaları bölünmüş dikkat görevinde sağlıklı katılımcılara göre daha fazla yanlış tepki ve atlama hatası yapmış, ikinci göreve daha geç tepkide bulunmuştur. Çalışmanın bulguları MS’te dikkat yetersizliğinin geliştiğini belirten literatürle uyumlu olmakla birlikte, dikkat yetersizliğinin hastalık süresine bağlı olarak değiştiğini ortaya koyması açısından önemlidir. RRMS hastalarının odaklanmış dikkat, sürekli dikkat, enterferansa direnç ve bölünmüş dikkat performansı hastalığın 7. yılından itibaren belirgin bir şekilde düşüş göstermektedir.