Hikayenin İzini Sürmek: Nasreddin Hoca ve Mevlana'dan Hammurabi Yasalarına Metinlerarası bir Yolculuk

Abstract

Nasreddin Hoca fıkraları üzerinden yapılan bilimsel çalışmalara sadece edebiyat sahasında değil; başka disiplinlerde de rastlanabilmektedir. Ancak Nasreddin Hoca fıkrası olarak örnek gösterilen bir anlatı, başka bir hikayenin dönüşerek Nasreddin Hoca adına bağlanmasıyla oluşmuş olabilir. Nasreddin Hoca’ya atfedilen fıkraların ayıklanarak gerçekten ona ait olanların ortaya çıkarılması, edebiyat araştırmacıları tarafından üzerinde tartışılagelen bir konudur.

Bu makale, Mevlânâ’nın Mesnevîsinde anlatılan bir hikayenin Nasreddin Hoca fıkrasına dönüşmüş olabileceğini iddia ederek konuya yaklaşmaktadır. Söz konusu incelemede yararlanılan yapısalcı analiz yöntemi ise Mesnevî’deki hikayenin kökenine dair beklenmedik ufuklar açmakta, söz konusu hikayenin aslında Bakara Suresi’nde anlatılan Hz. Musa zamanındaki inek kesme hadisesinin bir tefsiri olduğu düşüncesine bizi ulaştırmaktadır. Klasik şerh metodu dışında kalan yapısalcı yaklaşım, hikayelerdeki ortak unsurların tespitinde ve dolayısıyla hikayelerin kökeninin araştırmasında kullanılabilecek bir analiz çeşididir ve Nasreddin Hoca fıkralarının kökenini tespite ya da Mesnevî’deki hikayelerin mahiyetini anlamaya katkı sağlayabilir.